10.6.12

Smoking

Witam!

W dzisiejszym wpisie chciałbym opisać - jak najbardziej szczegółowo - najczęściej dziś używany klasyczny strój męski, oprócz garnituru, czyli smoking.

1. Smoking to strój wyłącznie wieczorowy. Oznacza to, że możemy go nosić tylko po zmroku lub, kiedy zapada on późno, po godzinie 18. Pamiętajmy, im późniejsza pora, tym lepiej. :) Wersje tropikalne są odpowiednie jedynie w tropikach (cały rok) lub poza miastem (latem).

2. Kwestia formalności smokingu to jedno z bardziej złożonych zagadnień w teorii strojów. Najprostszym i najwspółcześniejszym sposobem jego określenia jest wyjście z założenia, że każdy smoking to strój półformalny. W rzeczywistości jednak, biorąc pod uwagę tradycję, historię i subkategoryczne różnice formalności (tj. różnice w formalności wewnątrz jednej z trzech podstawowych kategorii - formalny, półformalny, nieformalny), aspekt ten wymaga bardziej wyczerpującej analizy.

W określeniu formalności smokingu nie mają znaczenia (lub mają znikome) kształt wyłogów, buty, kształt muszki i pozostałe akcesoria. Kluczowe cechy to kolor (ciemny/wersja tropikalna - jedna część jasna), rodzaj marynarki (jednorzędowa/dwurzędowa), rodzaj koszuli (frakowa/nieformalna) i forma oraz kolor "nakrycia talii", czyli kamizelki/pasa. Poniżej wszystkie możliwe kombinacje smokingu, które różnią się formalnością.

a) smoking ciemny, marynarka jednorzędowa, koszula frakowa, kamizelka biała:



b) smoking ciemny, marynarka jednorzędowa, koszula frakowa, kamizelka czarna:



c) smoking ciemny, marynarka jednorzędowa, koszula frakowa, pas (wariant rzadko spotykany).

d) smoking ciemny, marynarka jednorzędowa, koszula nieformalna, kamizelka:



e) smoking ciemny, marynarka jednorzędowa, koszula nieformalna, pas.

f) smoking w wersji tropikalnej, marynarka jednorzędowa, jasna (rolę jasnego elementu mogą też pełnić spodnie, o tym za chwilę), koszula nieformalna (frakowe rzadko spotykane), pas (kamizelki rzadko spotykane):



g) smoking ciemny, marynarka dwurzędowa, koszula nieformalna (frakowe nie powinny być stosowane).



h) smoking w wersji tropikalnej, marynarka dwurzędowa (jasna, lub jasne spodnie), koszula nieformalna (frakowe rzadko spotykane).



i) smoking z kolorową kamizelką/pasem/innymi kolorowymi, a dość wyrazistymi elementami.



Ogólna zasada mówi, że do smokingów półformalnych zaliczamy te, które zawierają kamizelkę oraz koszulę frakową. Jedynymi więc strojami, które możemy, według konserwatywnej klasyfikacji, nazwać półformalnymi, są wersje wymienione w podpunktach a) i b) (podpunkt c) możemy zaliczyć do tej kategorii jako wersję letnią/tropikalną pozostałych). Pozostałe zaliczamy do nieformalnych.

3. Elementy smokingu półformalnego:

a) garnitur smokingowy. Składa się on z wełnianej marynarki oraz spodni z tego samego materiału. Może występować w trzech kolorach:
- czarnym - wersja standardowa.
- ciemnogranatowym (ang. midnight blue). Tu ładne porównanie czarnych wyłogów z ciemnogranatowym materiałem:
 



Wersja ta jest mniej popularna od czarnej, ale ogólnie uznawana dziś za poprawną.
- ciemnoszarym (ang. oxford grey) - wersja w ogóle dziś nieznana, dlatego zapewne, że wyszła z użycia po epoce edwardiańskiej. Zgodnie jednak z moją zasadą, że wszystko, co było poprawne kiedyś, jest poprawne i dziś, uważam, że wersja ta jest akceptowalna.

Na początku istnienia smokingu pojawiały się też wersje całe w kolorze białym (co było uzasadnione, jako że smoking był wówczas wyłącznie letnią alternatywą do fraka).





To rzadki przykład z lat 30.:




Teoretycznie więc zestaw taki jest odpowiedni, ale raczej odradzam jego używanie, nawet z odpowiednimi, edwardiańskimi dodatkami, ze względu na różne białe trawestacje smokingu, ostatnimi czasy popularne.

Marynarka to część stroju, na której się skupimy:
- powinna być jednorzędowa. Smoking półformalny wywodzi się ze smokingu edwardiańskiego, zaś smokingi dwurzędowe zaczęły się pojawiać dopiero w latach 20.
- klapy powinny być wyłożone satyną lub matowym jedwabiem (np. rypsem, faille, krepą). Ta druga opcja jest bardziej formalna i preferowana. W smokingach w kolorze innym niż czarny, jedwab może być zarówno czarny, jak i w kolorze materiału, z którego wykonany jest garnitur smokingowy. Co do kształtu, teoretycznie wszystkie modele - zamknięte, otwarte i szalowe są odpowiednie, gdyż pojawiały się klasyczne przykłady strojów z każdym kształtem. Otwarte odradzam jednak, po pierwsze ze względu na negatywne konotacje i mniej formalny wygląd, po drugie dlatego, że pojawiły się w smokingach tak same z siebie, nie mają szlachetnego rodowodu jak kołnierz szalowy (aksamitna marynarka smokingowa) czy klapy zamknięte (frak).

Na poniższych ilustracjach odpowiednio: smoking z klapami zamkniętymi; smoking z klapami zamkniętymi i z kołnierzem szalowym; frak, smoking z klapami zamkniętymi i otwartymi:




- nie powinna mieć szliców. Jeśli przewidujemy, że będziemy w smokingu potrzebowali szybkiego dostępu do kieszeni lub dużej swobody ruchu, np. jesteśmy agentem z dwoma zerami, to wówczas możemy zastosować szlice podwójne.
- kieszenie nie powinny mieć patek, a tzw. fasfolki, czyli obszycie. Może ono być jedwabne, choć przez Brytyjczyków jest to uważane za nieeleganckie. Nie jest to jednak żadna zasada. :)
Standardowo oczywiście powinna być obecna brustasza.
- wszystkie guziki muszą być pokryte jedwabiem lub ewentualnie mogą być zrobione z rogu. Szczerze mówiąc bardziej odpowiada mi ta druga wersja. :) Marynarka smokingowa powinna mieć zawsze jeden guzik. Może on być zastąpiony zapięciem "na styk", czyli łańcuszkiem łączącym dwa guziki:



Współczesne marynarki z dwoma guzikami nie są prawidłowe. Zdarzały się także podobne przykłady z czasów, kiedy smoking dopiero się tworzył; wówczas jednak marynarka nie była przeznaczona do zapinania, podobnie jak frak. Z tego powodu zdarzały się także smokingi bez guzików. Poniżej edwardiański smoking z dwoma guzikami.



Na rękawach powinno znajdować się po cztery guziki stykające się brzegami (wg Flussera i Apparel Arts/Esquire).

Nad spodniami nie ma co się rozpisywać:
- powinny mieć jeden wąski, jedwabny lampas na szwach bocznych,
- nie powinny mieć mankietów.

Warto dodać, że nosi się je na szelkach (najlepiej białych lub czarnych). Zakładki to tradycyjny akcent.

b) kamizelka - jak zwykle ma to miejsce w wypadku strojów formalnych, jest to część objęta najmniejszą liczbą nakazów, zasad i rygorów. Zaleca się nawet stosowanie nieszablonowych krojów. Należy jednak pamiętać o dwu najważniejszych wytycznych:
- powinna być biała lub czarna. (Nadal mówimy o wersji półformalnej). Ten pierwszy kolor, jako że pochodzi od fraka, jest bardziej formalny.
- powinna mieć wieczorowy krój, tj. głębokie wycięcie. Zwykłe kamizelki dzienne, jak do garnituru czy żakietu nigdy, przenigdy nie są dopuszczalne.

Teoretycznie dalej można postępować według własnego gustu czy smaku. Pomyślałem, że może jednak jaśniej będzie, kiedy opiszę możliwe wariacje. :)

Zarówno modele bez pleców, jak i "z pełnym tyłem" są poprawne. Ponieważ i tak nie będziemy zdejmować marynarki, nie jest to widoczne. Możemy więc kierować się wygodą oraz temperaturą. Kamizelki bez pleców mogą się gorzej układać, toteż proponuję zamiast niej zamówić kamizelkę uszytą w ten sposób, jak taka z plecami, lecz z wyciętym otworem.

Jeśli chodzi o materiał, białe kamizelki zazwyczaj wykonane są z piki. Pamiętajmy jednak - nieszablonowość! Ciekawym materiałem byłby matowy jedwab lub nawet adamaszek.
W wypadku kamizelek czarnych standardowe są wełna i jedwab. Można je w oryginalny sposób połączyć otrzymując kamizelkę wełnianą z pokrytymi jedwabiem wyłogami. Adamaszek czy wzorzysty jedwab to rzadziej spotykane alternatywy, ale myślę, że można je zastosować w efektywny sposób. Poniżej wczesny smoking oraz fraki z białymi kamizelkami w subtelne wzory:



Klapy mogą mieć różne kształty. Z reguły stanowią one różne wariacje na temat kołnierza szalowego. W największym skrócie można powiedzieć, że są takie z zaokrąglonymi oraz prostokątnymi dołami. Kamizelki bez pleców nie mają klap de facto, a jedynie kawałki materiału przyszyte z przodu, nadal imitują one jednak klapy prawdziwe. Poniżej różne doły klap - zaokrąglone, prostokątne i zaokrąglone:


Innym ważnym czynnikiem jest kształt wycięcia. Może ono być, niczym doliny powstałe wskutek żłobienia przez rzeki lub lodowce, V-kształtne lub U-kształtne. Wśród tych drugich można jeszcze wyróżnić kształt bardziej podkowiasty oraz prostokątny. Na ilustracji poniżej odpowiednio: U-kształtny podkowiasty, U-kształtny prostokątny, tył kamizelki bez pleców, V-kształtny.



Jedną z najważniejszych aspektów kamizelki jest jej zapięcie. Może być ono na guziki zwykłe bądź jubilerskie. Zapinamy zawsze wszystkie, nie, jak w kamizelkach dziennych, wszystkie oprócz ostatniego.
Zapięcie jedno- i dwurzędowe jest odpowiednie, to pierwsze jest nieco bardziej formalne. Stosuje się do niego zazwyczaj trzy lub niekiedy cztery guziki, do drugiego - najczęściej cztery, choć oryginalna wersja z dwoma (jeden rząd poprzeczny) to również poprawne rozwiązanie.

Dół kamizelki może być zakończony dwoma szpicami (standardowo), które mogą być zaokrąglone, nie mieć ich bądź (rzadko) mieć jeden, pośrodku. Poniżej dość antyczna ilustracja z kamizelką z jednym szpicem, aczkolwiek dobrze ją ukazująca:



Oprócz tego, kamizelka powinna mieć dwie kieszonki, których można używać do noszenia zegarka i innych, płaskich (!) drobiazgów.

Poniżej sporo przykładów, jak mogą wyglądać wieczorowe kamizelki:


(na dole)


Pasy smokingowe generalnie nie są akceptowane jako element smokingu półformalnego, ale myślę, że można je wykorzystać podczas ciepłych pór roku lub w częściach świata, gdzie wysokie temperatury trwają cały rok. Pas powinien być wówczas czarny lub biały.

c) koszula - jest jednym z ważniejszych elementów, które czynią smoking półformalnym. Do tej odmiany powinna być stosowana koszula frakowa:
- odpowiedni jest jedynie kolor biały.
- powinna mieć sztywny gors wykonany z krochmalonej bawełny, krochmalonego lnu lub krochmalonej piki. Wpina się w niego ozdobne guziki jubilerskie - im mniejsza ich ilość, tym lepiej - obecny ideał to jeden. Jako że nie spełniają one wartości praktycznych (koszula jest zapinana z tyłu), może ich w ogóle nie być - było to rozwiązanie często stosowane w epokach wiktoriańskiej i edwardiańskiej.
- jedną z ważniejszych i bardziej zauważalnych części koszuli jest kołnierzyk. Do koszuli frakowej odpowiedni jest kołnierzyk odczepiany, krochmalony, stojący: cesarski, czyli zwykły stójkowy; frakowy, zwany też łamanym (zalicza się tu także butterfly - motylkowy, czyli taki z zaokrąglonymi rogami) oraz HRH (od angielskiego skrótu oznaczającego Jego Wysokość - w tym wypadku chodzi o Edwarda VII, dla którego ten model został zaprojektowany) - połączenie kołnierzyka stójkowego z wykładanym. Poniżej kołnierzyki odpowiednio: cesarski, frakowy, motylkowy, HRH:




- mankiety powinny być pojedyncze i zapinane na spinki. Materiał, z którego są wykonane powinien odpowiadać temu, z którego zrobiony jest gors.

Guziki jubilerskie oraz spinki do mankietów używane do stroju wieczorowego są zazwyczaj złote lub srebrne z onyksowym bądź perłowym wypełnieniem. Do koszuli frakowej zalecane jest wypełnienie perłowe. Kolor metalu nie jest uregulowany zasadami - złoty może wydawać się bardziej formalny, ale niegdyś na wieczór zalecane były przedmioty wykonane ze srebra - w połączeniu z czernią i bielą smokingu wygląda to bardzo dobrze. Używane też były spinki z kryształowym wypełnieniem, wysadzane małymi brylantami lub zrobione w całości z metalu.
Pewne odstępstwa są dopuszczalne tak długo, jak zestaw spinek i guzików nie zwraca na siebie uwagi.
Powyższe uwagi dotyczą też guzików jubilerskich do kamizelki. Do białej wersji mogłyby wydawać się odpowiedniejsze spinki perłowe, ale przed wojną onyksowe były modne i dość powszechnie stosowane, szczególnie w Ameryce (dzięki Edwardowi VIII). Poniżej odpowiednio: spinki do mankietów i guziki do koszuli złote z wypełnieniem onyksowym, spinki do mankietów i guziki do koszuli srebrne z wypełnieniem z masy perłowej, guziki do koszuli z perłami, guziki do kamizelki z wypełnieniem z masy perłowej, zestaw ze srebra i masy perłowej - po prawej para spinek do mankietów, na górze trzy guziki do kamizelki, poniżej trzy guziki do koszuli:



d) muszka - dopełnienie każdego stroju wieczorowego. Powinna być oczywiście wiązana! Oprócz tego, jest tylko jedna zasada - dotycząca koloru (a zarazem materiału).

Teoretycznie współczesny smoking powinien być noszony z muszką wykonaną z tego jedwabiu, który znajduje się na klapach marynarki, a więc i w tym samym kolorze, czyli prawie zawsze czarnym. To jest najbezpieczniejsze wyjście. Pamiętajmy jednak, że smoking półformalny wzorowany jest na smokingu z epoki edwardiańskiej, w której smoking był z grubsza frakiem z krótką, smokingową marynarką - wówczas najczęściej stosowanym kolorem był biały. Zwłaszcza, gdy nasz smoking ma zastępować frak, polecam to rozwiązanie - wygląda ono naprawdę elegancko i jest historycznie poprawne, gdyż na początku istnienia smokingu, był on widywany razem z frakiem podczas wieczorowych przyjęć. Taka biała muszka powinna być wykonana z bawełnianej piki, batystu lub jedwabiu.
Niestety - są takie miejsca, gdzie biała muszka nie może być noszona do smokingu:
- gdy wymagany jest strój black tie - jak głosi sama nazwa stroju przepisowego, muszka w tym wypadku musi być czarna.
- gdy jest jakieś prawdopodobieństwo, że służba/kelnerzy/pracownicy instytucji, którą mamy odwiedzić, mają stroje podobne do smokingu z białą muszką. Gdy użyjemy wersji bardziej standardowej, unikniemy niepotrzebnego nieporozumienia.
Poniżej kilka ilustracji smokingów z białymi muszkami:





e) buty - nie zepsujmy dobrego smokingu niepoprawnymi butami! Naprawdę, nie warto oszczędzać na nich. ;)

Ogólne zasady butów smokingowych są następujące:
- powinny być czarne - to dogmat, nie do kwestionowania! (Z jednym wyjątkiem, ale nie w przypadku stroju półformalnego).
- powinny być lakierowane - tutaj pojawiają się głosy sprzeciwu, ale uważam, że tę zasadę należy podtrzymywać. ;)

Obuwie do smokingu można podzielić na trzy grupy:
- eskarpiny, czyli czółenka/pantofle wieczorowe. To najbardziej formalne obuwie poza butami dworskimi z klamerkami, nie tylko do smokingu, ale w ogóle. Teraz uważane za zniewieściałe, ale w rzeczywistości są męskie, tyle, że w subtelny sposób. :)
Występują dwa rodzaje kokardek do eskarpinów - płaskie, przylegające do buta i "sterczące" - nieprzylegające do buta, zgodnie z nazwą. :) Można też wyróżnić kokardki w których skrzydełka są bardziej lub mniej ściągnięte przez środkową część kokardy.
Poniżej eskarpiny z kokardkami sterczącymi, przylegającymi i przylegającymi w kształcie bardziej prostokątnym:




- wiedenki. Powinny nie mieć zdobień ani nakładanych nosków. Aspekt białych elementów w wiedenkach wieczorowych omówiłem już tutaj.
- trzewiki. Używane były głównie przed I wojną światową. Najodpowiedniejsze są trzewiki na guziki, choć sznurowane również były spotykane. Cholewki powinny być wykonane z jedwabiu, a guziki powinny być nim pokryte. Aspekt białych cholewek trzewików do stroju wieczorowego omawiałem we wpisie, do którego odnośnik podałem powyżej.

f) skarpetki:
- kolor - taki sam jak materiał garnituru smokingowego (bądź jedwab na klapach marynarki), najczęściej czarny lub ciemnogranatowy. Białe skarpetki uważam za atrakcyjne, ale stosunek zasad do nich został omówiony w artykule o butach, do którego odnośnik podałem powyżej.
- długość - podkolanówki, choć krótsze długości są dopuszczalne, o ile stosuje się przy tym podwiązki.
- materiał - powinien być to cienki jedwab. Niedopuszczalne jest noszenie grubych skarpetek do pantofli wieczorowych, wygląda to aż nieprzyzwoicie. :) Gdy nie możemy zdobyć skarpetek jedwabnych, bawełna jest dopuszczalna, o ile jest cienka.

g) płaszcz. Oczywiście trzeba go nosić tylko wówczas, gdy pogoda tego wymaga. :)
Jednym z bardziej tradycyjnych płaszczów do smokingu jest taki określany terminem chesterfield, który jest mniej lub bardziej synonimiczny z naszą dyplomatką. W sumie jednak każdy formalny płaszcz (o których pisałem niedawno w tym wpisie) jest odpowiedni. Właściwe kolory to czarny, granatowy lub ciemnoszary.

h) kapelusz - powinien być to tradycyjnie homburg w kolorze czarnym lub ciemnogranatowym.




Dopuszczalnym kapeluszem jest także melonik.



Dawniej także cylindry były używane, lecz w latach trzydziestych w stroju wieczorowym były już zarezerwowane dla fraka.



Popularnym (i poprawnym) kapeluszem letnim do smokingu jest kanotier, jednak doradzałbym używanie go z rozwagą do stroju półformalnego, zwłaszcza stylizowanego na epokę edwardiańską.

i) poszetka - często używana jest jedwabna, aczkolwiek jedyna całkowicie poprawna to lniana. Kolorowa poszetka to dość dobry sposób na wprowadzenie koloru do smokingu (jeśli ktoś czuje taką potrzebę), jednak w stroju półformalnym jest to raczej nie na miejscu. Użyjmy więc poszetki we wszystkich kolorach naraz, czyli białej. ;)

j) kwiatek do butonierki - najbardziej formalne kwiaty do biały goździk oraz biała gardenia (tradycyjny kwiat do butonierki we Francji). Kwiatek jest moim zdaniem jeszcze lepszym i zarazem bardziej wyrafinowanym i subtelnym sposobem wprowadzenia koloru do stroju wieczorowego, więc nie bójmy się użyć poprawnego czerwonego goździka lub bławatka. Poniżej odpowiednio: biała gardenia, biały goździk, czerwony goździk, bławatek.



k) rękawiczki - autorytety polecają tu zazwyczaj rękawiczki szare, zamszowe. Nie uważam jednak, aby kolor ten współgrał dobrze w czystym kontekście czerni i bieli. Czarne rękawiczki odradzałbym także, nie tylko z resztą do stroju wieczorowego. Ja polecam rękawiczki białe, z koźlej skóry - jak do fraka. Choć rękawiczki salonowe, czyli do pomieszczeń, nie są już używane, uważam je za miły akcent. Powinny być wykonane z białej koźlęcej skórki bądź jedwabiu.

l) zegarek - teoretycznie według etykiety albo nie powinniśmy go zakładać, albo nie powinien być widoczny. Wiele jednak osób (m. in. ja) czuje się nieswojo, jeśli nie może określić swojego położenia w czasie lub, co gorsza, nie może pomóc w odnalezieniu się w tym czasie komuś innemu. A skoro już musimy go mieć przy sobie, to czemu nie możemy uczynić z niego ozdoby? Zegarek na rękę nie pasuje moim zdaniem do smokingu, a przynajmniej nie do jego półformalnej wersji. Bezpieczniejszym wyjściem byłby zegarek kieszonkowy, w kolorze metalu wykorzystanego w spinkach, przymocowanym do dewizki, najlepiej skromniejszej, jednostronnej. Nie jest to jednak rozwiązanie idealne, bo wiele autorytetów uważa wygląd łańcuchów przywieszonych do kamizelki za nieestetyczny (choć możliwe, że ten komentarz pochodzi z czasów, gdy mężczyźni używali stanowczo zbyt długich i ostentacyjnych dewizek). Najlepsze wyjście to użycie tzw. taśmy zegarkowej - jest ona przyczepiana do zegarka, a on jest wkładany do specjalnej, małej kieszonki w spodniach po prawej stronie. Efekt ten bardziej widać w przypadku fraków niż w przypadku smokingów.



m) szalik - możemy podzielić szaliki na ozdobne i takie, które faktycznie mają chronić przed zimnem. W obu wypadkach powinny być one białe, natomiast mogą różnić się materiałem i sposobem noszenia. Ten pierwszy rodzaj jest z reguły jedwabny i nosimy go na ramionach, nie wiążąc go ani nie okręcając wokół szyi. Drugi rodzaj może być wykonany z cieplejszych materiałów (choć jedwab też może się sprawdzić) i wiążemy go tak jak fular, a końce wkładamy pod płaszcz.



n) laska - nie jest to absolutnie dodatek standardowy, ale może ktoś chciałby jej użyć i w związku z tym należy wspomnieć, jaka wersja jest odpowiednia. ;) Przede wszystkim niezgodne z etykietą są laski z metalowymi, perłowymi bądź zrobionymi z kości słoniowej rączkami - jest to - jak mówi Emily Post - znak rozpoznawczy fałszywego gentlemana. Rączka powinna być zrobiona z tego samego materiału, co reszta laski, czyli malakki, hebanu czy innego ciemnego drewna. Laski lakierowane na czarno nie są odpowiednie.

o) getry - to także nietypowe akcesorium i nie zawsze poprawne. Nie można ich nosić do eskarpinów - to byłoby kuriozalne. Mogą być jednak używane do wiedenek lub trzewików. Rację bytu mają białe, lniane.

4. Elementy smokingu nieformalnego (podpunkty: d), e) i g) ):

a) garnitur smokingowy. Podobnie jak w wypadku smokingu półformalnego składa się z wełnianej marynarki i spodni z tego samego materiału. Poprawne kolory to:
- czarny,
- ciemnogranatowy.

Kolor ciemnoszary nie jest odpowiedni do smokingu nieformalnego, gdyż odchodzimy w tym stroju od standardu edwardiańskiego, gdzie ten kolor się pojawiał i zmierzamy w kierunku późniejszych stylów, gdzie już nie występował.

Ponownie, marynarka znajduje się w naszym centrum uwagi:
- może być jedno- lub dwurzędowa. W tym pierwszym wypadku marynarka jest taka sama, jak do smokingu półformalnego.
- marynarka dwurzędowa powinna mieć cztery guziki, z zapinanymi dwoma lub jednym (ta druga opcja wygląda moim zdaniem korzystniej). Prawidłowa jest też konfiguracja z dwoma guzikami - jednym zapinanym, jest jednak rzadsza. Pamiętajmy o tym, że marynarki dwurzędowej nie wolno rozpinać. Poniżej przykład smokingu z odpowiednio czterema (model w środku) i dwoma guzikami - obydwie konfiguracje z jednym guzikiem zapinanym.







Pozostałe detale marynarki, jak i wszystkie aspekty spodni są takie same, jak w wersji półformalnej.

b) kamizelka lub pas. Obowiązują one tylko do marynarek jednorzędowych - posiadanie któregoś "nakrycia talii" do marynarki dwurzędowej nie jest błędem - było to niegdyś praktykowane. Pierwotnie stosowane były wówczas pasy (choć nigdy nie było ich widać). Kamizelki odpowiednie do wersji półformalnej są też poprawne do wersji nieformalnej. Tutaj nieco bardziej szczegółowo zajmiemy się kwestią pasa.

Zasadniczo ma on zawsze ten sam kształt - może być jednak różnie zapinany - guzikiem, rzepem, wiązany tasiemkami lub nawet być prawdziwą szarfą przewiązaną w pasie. Plisy na pasie powinny być skierowane ku górze. Materiał, z którego jest wykonany to zawsze jedwab lub satyna.
Pozostaje kwestia koloru. Najczęściej widywane są pasy czarne (lub ciemnogranatowe - w zależności od koloru wyłogów marynarki) i jest to najbezpieczniejsze oraz najbardziej formalne rozwiązanie. W czasach powstawania smokingu miały także zastosowanie pasy białe. Jest to nadal poprawne, ale mniej praktyczne, gdyż fragmenty białego materiału mogą być widoczne spod zapiętej marynarki, a nie wygląda to estetycznie. Wreszcie, na początku swojego istnienia, pasy były w kolorze karmazynowym. Z tego powodu uważam, że nadają się one do tej wersji stroju na tym poziomie formalności, co zestawienie z pasem czarnym lub białym. Kolor karmazynowy możemy też zastąpić bordowym, gdy uważamy ten pierwszy za zbyt jaskrawy.

c) koszula. Tutaj omówimy temat nieformalnej koszuli smokingowej. Obowiązują następujące zasady:
- musi być biała. Inne kolory są, krótko mówiąc, niedopuszczalne.
- jej gors powinien być wykonany z piki lub zwykłej bawełny, jak reszta koszuli. W tym drugim wypadku powinien mieć plisy - ich szerokość jest zależna od gustu, ale szersze były bardziej popularne w latach 30. i uważam je za wyglądające lepiej od wąskich. Poniżej plisy o szerokości odpowiednio pół i trzy czwarte cala:



Gors może być lekko krochmalony bądź niekrochmalony w ogóle. Koszulę zapina się z przodu i do tego gors nie jest sztywny, dlatego potrzeba nieco więcej jubilerskich guzików do jej zapięcia - standardowa liczba to dwa lub trzy.
- kołnierzyk zazwyczaj jest zwyczajny - wykładany. Powinien być rozwarty, jednak bez przesady, jaką widać w niektórych koszulach. ;) Jeśli ktoś ma taki kaprys, to nie widzę problemu w w przyczepianym kołnierzyku wykładanym, jednak oryginalnie był on doszyty - dla wygody (dzięki Edwardowi VIII). Jeśli gors jest pikowy, to miłym, a nawet obowiązkowym akcentem jest kołnierzyk z tego samego materiału.



- mankiety są podwójne, oczywiście zapinane na spinki. Jeśli gors wykonany jest z piki, to one również powinny być.

Jeśli chodzi o spinki do mankietów i guziki jubilerskie, stosujemy komplety, które opisałem przy okazji smokingu półformalnego (i, jak tam też wspomniałem, dopuszczamy także inne, skromne i niezwracające na siebie uwagi). Do koszuli nieformalnej smokingu stosuje się najczęściej spinki z czarnym, onyksowym wypełnieniem. Ja proponuję stosować kolory jak najmniej wyróżniające się , tj. perłowe wypełnienie do spinek do mankietów i guzików do koszuli, zaś onyksowe do kamizelki.

d) muszka - tu można sprawę ująć krótko i węzłowato - w kolorze wyłogów marynarki i z tegoż samego materiału. Zazwyczaj będzie to rzecz jasna czarny jedwab.

e) buty - odpowiednie są te same, co do stroju półformalnego, lecz ze wskazaniem na fakt, że trzewiki nie były już stosowane w latach 30., kiedy smoking nieformalny zaczął być stosowany.

f) kapelusz - taki sam, jak do stroju półformalnego, ale ze wskazaniem na fakt, iż bardziej odpowiedni (latem) staje się kanotier, zaś cylinder jest już niedopuszczalny. Poniżej smoking z kanotierem.



g) poszetka - bardziej dopuszczalne jest wprowadzenie koloru (stonowanego). Proponuję to jednak wykorzystać jedynie w wypadku, gdy kwiatek do butonierki jest w kolorze białym. Wszystko inne pozostaje takie same, jak w wypadku smokingu półformalnego.

Wszystkie pozostałe elementy są identyczne do tych, które są odpowiednie do stroju półformalnego.

5. Elementy smokingu nieformalnego w wersji tropikalnej (podpunkty f) i h) ):

a) marynarka i spodnie.

Tym razem marynarka nie występuje w garniturze, a jest odrębną częścią. Większy jest wybór materiałów - odpowiednie są bawełna, gabardyna, len oraz tropikalna wełna. Co do kolorów, najpopularniejszy jest kremowy. Warto wspomnieć, że także inne jasne kolory były używane: biały (choć ten akurat nie jest polecany), szary, beżowy, burma (piaskoworóżowy), a nawet śliwkowy, ciemnozielony, bordowy oraz jasnoniebieski (choć te ostatnie kolory w dzisiejszych czasach stosowałbym z rozwagą). Poniżej na pierwszym planie smoking z marynarką w kolorze burma, a w tle marynarki szara, biała oraz czarna.



To zaś marynarka smokingu tropikalnego w kolorze beżowym:



Obowiązują te same zasady, co w przypadku smokingów półformalnego i nieformalnego z jednym wyjątkiem - zazwyczaj na marynarce smokingu tropikalnego nie występuje jedwab, tj. klapy, guziki ani fasfolki nie są nim wyłożone. Ciekawym akcentem są perłowe guziki.

Klapy wykładane jedwabiem w marynarce tropikalnej także były spotykane i nie są błędem. Poniżej Louis de Funes w filmie "Panowie, dbajcie o żony" w smokingu tropikalnym z klapami wyłożonymi jedwabiem:



Standardowe spodnie są takie, jak do zwykłego smokingu - mogą być wykonane z lżejszego materiału.

Alternatywnie, jest także stara, zapomniana wersja tropikalnej wersji smokingu z epoki edwardiańskiej. Marynarka jest w niej taka sama, jak do smokingu półformalnego, lecz jest wykonana z lżejszych materiałów. Widywana w tej wersji była również marynarka dwurzędowa. Poniżej przykład takiego zestawu (trzeba jednak powiedzieć, że bardziej wygląda na lata 30., nie epokę edwardiańską):



Spodnie do tej wersji są wykonane z lekkiego, białego materiału. Zakładam, że kolor kremowy również byłby poprawny. Nie mają jedwabnych lampasów. Pozostałe detale takie same, jak w spodniach standardowych.

b) pas - obowiązuje tylko do marynarki jednorzędowej. Odpowiednie są takie, jak do smokingu nieformalnego. Jeśli czujemy taką potrzebę, możemy poprzez ten element wprowadzić kolor, niech będzie on jednak stonowany - najbardziej klasyczny jest kolor kasztanowobordowy.



Do wersji edwardiańskiej z ciemną marynarką i białymi spodniami, stosowany był pas w kolorze białym.

Spotyka się także kamizelki do smokingu tropikalnego, lecz to zestawienie mniej współgra z charakterem stroju niż zestawienie standardowe.

c) koszula - stosuje się taką samą, jak do smokingu nieformalnego, także do wersji edwardiańskiej.

d) muszka - nie możemy zazwyczaj dopasować jej koloru do wyłogów marynarki, więc tym razem wyznacznikiem są lampasy spodni.

W latach 30. stosowane były dość często zestawy kasztanowobordowych muszek i pasów smokingowych - dziś także jest to poprawne. Pamiętajmy jednak, aby kolor był odpowiednio stonowany, a także o tym, że ta alternatywa jest odpowiednia tylko do wersji tropikalnej.



Do wersji edwardiańskiej są odpowiednie zarówno muszki białe, jak i czarne, lecz ta druga wersja jest bardziej odpowiednia, jako że nie budzi skojarzeń z frakiem.

e) buty - są identyczne do tych obowiązujących do pozostałych wersji smokingu.

f) skarpetki - ogólnie takie, jak do innych wersji. Stosowane były jednak także stonowane kolory, jak kasztanowobordowy, butelkowozielony czy granatowy.

g) płaszcz - raczej nie nosi się go do wersji tropikalnej. Gdybyśmy jednak chcieli się nim ochronić przed wiatrem lub deszczem, w latach 30. używane były płaszcze w kolorze wielbłądzim - camel.



h) kapelusz - poprawne są kanotier oraz panama.

Wszystkie pozostałe elementy są takie same, jak do smokingu nieformalnego.


6. Pozostała jedynie kwestia koloru w smokingu. Jak widzimy po przeczytaniu powyższych treści, jest dość sporo metod wprowadzenia koloru do smokingu nieformalnego. Podsumujemy je (a także dodamy kilka uzupełniających informacji) w niniejszym punkcie.

a) marynarka - z klasycznego punktu widzenia, poprawne są jedynie kolory, które już opisywałem. Jeśli jednak nie zakładamy smokingu jedynie na oficjalne okazje, a chcemy go używać także w sytuacjach nieformalnych, możemy skorzystać z kilku rozwiązań półklasycznych, tj. pochodzących głównie z lat 50.

Popularne były wówczas marynarki w szkockie kraty, z reguły z czarnymi wyłogami. Oczywiście nie nadają się one na typowe okazje black tie, ale na nieformalne spotkania są bardzo stylowe. Poniżej kilka przykładów.




Tu cały garnitur smokingowy w szkocką kratę należący do Edwarda VIII - proponuję to traktować jedynie jako ciekawostkę.






Mnie osobiście podobają się czerwone marynarki z czarnymi wyłogami, takie jak ta przedstawiona poniżej (choć może w nieco ciemniejszym odcieniu czerwonego).



 b) spodnie - co ciekawe, prawie nigdy nie występują w kolorze. Według mnie - bardzo słusznie. ;) Analogicznie jednak do tartanowych marynarek i innych elementów, ten deseń można by także wprowadzić do spodni z nie najgorszym rezultatem.

c) kamizelka i pas - te drugie są bardzo często używane do wprowadzania koloru do smokingu. Kamizelki są stosowane do tego rzadziej, ale także mogą wyglądać dobrze.




To zaś przykład półklasycznej kamizelki w kratę.







Spotykane były także hybrydy kamizelek i pasów zwane cummervest:




d) muszka - generalnie, poza jednym wyjątkiem w wypadku smokingu tropikalnego, nie powinna być kolorowa, jednak półklasycznym rozwiązaniem jest muszka w kratę w tym samym kolorze, co kamizelka lub pas, tak jak na poniższej ilustracji.




e) skarpetki - jak już wspominałem, występowały do wersji tropikalnej w różnych stonowanych kolorach. Często także czarne skarpetki miały wyszyty kolorowy wzór.

f) poszetka - chyba najpopularniejsza droga wprowadzania koloru do smokingu, a zarazem jedna z dyskretniejszych. Stosowane są różne ciemne kolory, takie, jak w wypadku skarpetek.

g) kwiat do butonierki - najbardziej uniwersalna metoda wprowadzania koloru do smokingu, jako że jest odpowiednia także do wersji półformalnej.

Pozostałe elementy nie mogą być kolorowe.

Myślę, że w tym artykule przedstawiłem wszystkie potrzebne informacje na temat wieczorowego stroju półformalnego i nieformalnego. Wiadomości tych jest bardzo dużo, więc możliwe, że coś przeoczyłem. O ile będzie to możliwe, uzupełnię brakujące tematy po zwróceniu na nie mojej uwagi w komentarzach. ;)

Pozdrawiam, Dr Kilroy

23 komentarze:

  1. Co do czerwonej marynarki smokingowej, czy nie jest ona zarezerwowana do wieczorowych strojów wojskowych (być może tylko niektórych)? Widzialem taki przykład w serialu (Downton Abbey, gorąco polecam, ładne i wedle mojej skromnej wiedzy stroje są dość poprawne) dziejącym sie w latach 1912-1920, gdzie własnie wojskowi wieczorem mieli mess jacket (zdaję mi sie) w kolorze czerwonym i z czarnymi wyłogami.
    Artykuł jak zawsze fantastyczny. Zastanawiał się Doktor nad wydaniem kiedyś książki moze? ;-)

    OdpowiedzUsuń
  2. Półfraki (mess jackets) w kolorze czerwonym są elementem stroju militarnego, jeśli dobrze pamiętam (a mogę się mylić, bo wcale nie specjalizuję się w tym ;) ). Czerwona marynarka smokingowa to co innego.

    Myślałem nad napisaniem książki, ale nie byłoby w niej nic poza tym, co piszę tu. :)

    Pozdrawiam, Dr

    OdpowiedzUsuń
  3. Co Pan panie Doktorze :) na marynarkę smokingową jednorzędową w kolorze czerwonym z kołnierzem zamkniętym i czarnymi jedwabnymi wyłogami a także kieszeniami bocznymi obszytymi tym samym czarnym jedwabiem. Do tego kamizelka :) czarna jedwabna jednorzędowa z wycięciem w kształcie U z kołnierzem a dołem zakończonym w dwa szpice. ;)

    Pozdrawiam ;)

    OdpowiedzUsuń
  4. Bardziej do tych kolorowych marynarek widzą mi się wyłogi szalowe, ale z wyjątkiem tego bardzo mi się podoba. :) Z tym, że taki strój na okazje typowo smokingowe się nie nadaje.

    Jeśli oglądał Pan pierwszą, oryginalną wersję "Różowej Pantery", to tam David Niven nosił taką właśnie wersję smokingu. Można zobaczyć tu, 1:22.

    Pozdrawiam, Dr

    OdpowiedzUsuń
  5. Pan Robert dobrze prawi! Gdyby zebrać wszystko co napisałeś Doktorze w jedną książkę, opisującą stroje formalne i półformalne, to byłoby wspaniale! Publikacje na tematy klasycznej elegancji po pierwsze nie są na tyle częste, na ile być powinny, a po drugie często zawierają błędy, przez co nasze społeczeństwo nigdy się nie wyedukuje :). Zebranie tego co tu piszesz w książkę to świetny pomysł, moim zdaniem.

    OdpowiedzUsuń
  6. Anonimowy16/6/12 15:52

    W artykule jest napisane, że dawniej używano marynarek białych, szarych, beżowych, burma, śliwkowych, ciemnozielonych, bordowych i jasnoniebieskich. Czy są to jedyne dopuszczalne kolory i założenie np. złotożółtej marynarki to błąd, czy ww. kolory są najpopularniejesze, a reszta również jest poprawna?
    Wydaje mi się, że dobrze byłoby uzupełnić artykuł opisem marynarek smokingowych używanych jako strój domowy (wiem, że jest cały artykuł o strojach domowych, ale mało w nim jest o dziennej wersji, oraz o typach zapięć, dopuszczalnych kolorach, prawidłowych spodniach i innych części ubioru).

    OdpowiedzUsuń
  7. Jeśli chodzi o marynarkę smokingu tropikalnego, wszystkie kolory, które nie są jaskrawe ani kiczowate, są poprawne. Myślę, że marynarka złotożółta (prawdopodobnie, bo różnie możemy wyobrażać sobie ten kolor ;) ) byłaby odpowiednia, ciekawa byłaby także w kolorze cytrynowym. Pamiętajmy jednak o etykiecie smokingu tropikalnego, a także o tym, że wersje inne niż biała lub kremowa nie są dziś standardowe i możemy narazić się na nieprzychylne komentarze co niektórych niecałkowicie wyedukowanych. :)

    Co do strojów dziennych, nie sądzę, że można by jeszcze coś tam dodać (może z wyjątkiem wzmianki o kolorach, którą zaraz uczynię). Wszystkie stroje, o których tam piszę to stroje nieformalne, nie ma odnośnie nich zasad, toteż nie można o nich napisać tyle, co o smokingu. Marynarka jest jedyną charakterystyczną częścią stroju domowego, nie ma więc poprawnej reszty elementów ubioru. Szlafrok możemy założyć zarówno na piżamę, jak i na żakiet (bez marynarki, rzecz jasna). Pamiętajmy tylko, aby zakładać marynarkę odpowiednią do pory dnia, tj. smokingową na wieczór, a bonżurkę rano.

    Pozdrawiam, Dr

    OdpowiedzUsuń
  8. "c) smoking ciemny, marynarka jednorzędowa, koszula frakowa, pas (wariant rzadko spotykany)."

    Mam wrażenie, że to właśnie najczęściej spotykany wariant wśród panów młodych na polskich weselach, a przynajmniej najczęściej lansowany przez sklepikarki. :)

    OdpowiedzUsuń
  9. Jeśli nazywać by te twory lat 80. z niskimi i anemicznymi pseudofrakowymi kołnierzykami oraz najczęściej plisowanym gorsem koszulami frakowymi, rzeczywiście, to dość popularny wariant. :)

    Pozdrawiam, Dr

    OdpowiedzUsuń
  10. Wspaniały, wyczerpujący artykuł! Radzę się poważnie zastanowić nad napisaniem książki - taka skarbnica wiedzy na temat eleganckiego ubioru z pokazaniem rozlicznych kombinacji niewątpliwie by się przydała współczesnym Polakom. Najlepszym dowodem na to, że zdobyłaby spore uznanie, jest przykład mojej skromnej osoby. Jeszcze rok temu nie potrafiłem nawet odróżnić smokinga od fraka (sic!), a o wygląd dbałem nieszczególnie. Teraz zaś - w dużej mierze za sprawą Pańskiego bloga - nie wyobrażam sobie przeciętnego dnia bez garnituru na sobie (choć jest to nadal głównie "masówka"). Zaczynam także gromadzić fundusze w celu pozyskania smokinga (i nie tylko).

    Przy okazji, chciałbym zadać dwa pytania, które od niedawna mnie nurtują:
    1) Czy dopuszczalnym byłoby zastąpienie kanotiera panamą, czy też byłoby to nieodpowiednie połączenie (biorąc pod uwagę fakt, że panama jest raczej miękkim kapeluszem)? Pytam, gdyż zaintrygował mnie Gene Kelly w filmie "Deszczowa piosenka", gdzie na samym początku pokazuje się we fraku, na który założył trencz i właśnie panamę.
    2) Czy możliwe byłoby wprowadzenie do smokinga odrobiny polskiego ducha poprzez zastąpienie "kamerbandy" (przepraszam za neologizm!) pasem kontuszowym, o ile się takowy posiada? Skoro dopuszczalne są wzorzyste pasy hiszpańskie i cummervesty, to dlaczego nie możnaby spróbować z naszymi pasami, niemniej barwnymi od nich?

    Z niecierpliwością wyczekuję odpowiedzi i jednocześnie z całego serca dziękuję Panu za Jego wkład w odżywienie męskiej elegancji.

    Szczerze oddany,
    Ziuk1990

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Miło mi, że także mój skromny blog przyczynia się do nawracania na klasyczną elegancję. :)

      1. Nie oglądałem "Deszczowej piosenki", ale prochowiec i panama do fraka to poważny błąd. Bardziej akceptowalne byłoby to do smokingu, ale nadal proponuję obstawać przy kanotierze, a dla ochrony przed deszczem użyć parasola. :) Panama została zaliczona jako kapelusz używany do smokingu w latach 40., więc w zasadzie nie będzie błędem. Wydaje mi się po prostu, że kanotier wygląda lepiej i stąd brak wzmianki we wpisie (tak samo nie wspominam o fedorze zamiast homburga; proponuję z rozwagą traktować trendy i zasady wprowadzone po II wojnie światowej).

      2. Zamiast "pas hiszpański" zalecam używanie terminu "pas smokingowy", ale kamarband (nie kamerband, gdyż lepsze będzie zaczerpnięcie z oryginalnych wyrazów perskich, a nie ich angielskiej adaptacji) to też bardzo dobre słowo. :)

      Wzorzyste pasy i cummervesty (nie mogę wymyślić dobrego tłumaczenia) to rozwiązania półklasyczne, jak lubię nazywać rozwiązania pochodzące z okresu po II wojnie. Można ich używać tylko na bardzo nieformalne okazje, tak jak wszystkie tartanowe wynalazki. ;)

      Pas kontuszowy wydaje mi się zbyt szeroki, ale gdyby złożyć go na pół, mógłby się nadawać. Uważam, że to całkiem dobra alternatywa do standardowego pasa. Dopuszczałbym go nawet na bardziej formalne okazje niż wynalazki półklasyczne, ale tylko wówczas, gdy chcemy podkreślić swoją narodowość. ;)

      Pozdrawiam, Dr

      Usuń
  11. Anonimowy25/1/13 00:38

    koszule do smokingu mają zapięcie z tyłu? jak to wygląda? są jakieś zdjęcia takich koszul?

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Obecnie najczęściej nie mają, trzeba powiedzieć. Uważam jednak, że skoro już decydujemy się na tak rzadki element garderoby, jak koszula frakowa (i oczywiście szyjemy go na miarę, bo w konfekcji niestety nie ma takiej opcji), to możemy zażyczyć sobie może mniej wygodnej (do zapięcia :) ), ale atrakcyjniejszej i starszej wersji zapinanej z tyłu, przez co gors to jeden fragment materiału. Tył takiej koszuli wygląda tak: link.

      Pozdrawiam, Dr

      Usuń
  12. Anonimowy17/3/13 21:53

    A czy jest jakiś strój dzienno-wieczorowy? Taki, który nadałby się dla gościa weselnego impreza zaczyna się o 13, a kończy w nocy).

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Nie ma takiego. Najlepszym rozwiązaniem, choć nie idealnym, jest w takim wypadku garnitur wizytowy.

      Pozdrawiam, Dr

      Usuń
    2. Anonimowy22/3/13 21:54

      Myślałem nad strollerem (wiadomo ze sztuczkowymi spodniami) i zamianą ich później po zachodzie słońca lub po 18 na spodnie w kolorze marynarki.

      Usuń
    3. Jeśli owa zmiana nie stanowi problemu, to rzeczywiście najlepsze rozwiązanie.

      Pozdrawiam, Dr

      Usuń
  13. świetny wpis, chyba najlepszy artykuł o smokingach jaki udało mi się wyszukać.

    OdpowiedzUsuń
  14. Mam pytanie o koszulę. Czy taka z łamanym kołnierzykiem: http://vistula.pl/koszule-meskie/koszula,id-65977 czyli oficjalnie "smokingowa", pasuje wyłącznie do smokingu? A do fraka? Widziałem jakiś czas temu naszego prezydenta na jakiejś oficjalnej gali w takiej właśnie koszuli i we fraku - zostało to uznane za drobne faux pas. Słusznie? Rzeczywiście taki kołnierz jest tak mało uniwersalny?

    OdpowiedzUsuń
  15. Czy do koszuli smokingowej z guzikami jubilerskimi dopuszczalne są inne srebrne spinki tzn inny kształt?

    OdpowiedzUsuń
  16. Gdzie w Polsce można kupić getry?

    OdpowiedzUsuń
  17. Za smokingami nie przepadam. Natomiast spinki do mankietów to bardzo elegancki dodatek, osobiście nie wyobrażam sobie wyjść na elegancką imprezę bez nich :) Odkąd pamiętam kupuje je w grand moda męska, pierwsze zakupiłem na mój ślub i tak zostało ;)

    OdpowiedzUsuń
  18. Nie wydaje się Panu, że mając ubrany smoking i białą muchę, możemy zostać uznani za kelnera. Swoją drogą kiedy obowiązuje dresscode black tie, to chyba jednak powinno się zawiązać pod szyją, jak sama nazwa wskazuje czarną muchę.

    OdpowiedzUsuń